| |
|
|
| |
|
|
|
ABD'yi Dize Getiren İlk Büyük Kuvvet
Time Dergisi'nde yayınlanan bir haber Amerika Birleşik Devletleri'nin yıllarca Osmanlı Devleti'ne vergi vermek zorunda kaldığını bir kez daha ortaya koydu. Amerikan Yale Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nin başlattığı "Avalon Projesi" çerçevesinde yayınlanan tarihi anlaşma metni bir çok yönüyle ilginç ayrıntıları da gözler önüne seriyor.
Türkçe Anlaşma
Akdeniz'deki Osmanlı Korsan Gemileri'nin saldırılarına maruz kalan Amerika Birleşik Devletleri gemilerini üst üste kaybetmeye başlayınca Osmanlı Devleti ile 22 maddeden oluşan bir anlaşma yaparak bütün Akdeniz'deki faaliyetleri için Osmanlı'ya vergi ödemeye başladı. Ayrıca Cezayir'de bulunan esirlerin bırakılması için de 642.500 dolar "Haraç" ödedi. 5 Eylül 1795 yılında imzalanan ve dili Türkçe olan Dostluk ve Barış Anlaşması'na göre Amerika Birleşik Devletleri tarihinde ilk kez bir devlet tarafından haraca bağlanmış oldu. Türk Dili'nde hazırlanan anlaşma aynı zamanda ABD tarihinde imzalanmış bir kaç yabancı dilli anlaşmadan biri olma özelliği taşıyor.
Amerika'yı Haraca Bağlayan Tek Devlet
Türk Sancağını Yırtıcı Kuşlardan Koruyan Aslan
Amerika Birleşik Devletleri ya da arşiv kayıtlarımıza geçen adıyla "Memâlik-i Müctemia-i Amerika Devleti"nin başı, Osmanlı’nın Kuzey Afrika'daki Garp Ocakları'yla fena halde dertteydi. Cezayir, Tunus ve Trablusgarblı "Resmî Korsanlar" Akdeniz’de kol geziyor, kendileriyle veya doğrudan Osmanlı Devleti’yle antlaşma yapmamış olan veya savaş halinde oldukları devletlerin gemilerini yakalayıp el koyuyor, fidye isteyerek karşı tarafı ekonomik olarak ve moralman çökertiyorlardı. Amerikan gemileri 18. yüzyılın sonlarında Akdeniz ticaretinin getireceği kazancı hesaba katarak Akdeniz'e yöneldi. Fransa, Akdeniz'deki ticaret gemilerinin güvenliğini sağlamak için Osmanlı'ya yıllık 200.000 İspanyol doları vergi ödemekteydi. Bu miktar İngiltere için de yıllık 280.000 İspanyol doları olarak belirlenmişti. Ancak o yıllarda Amerika'nın Osmanlı Devleti ile imzaladığı bir dostluk anlaşması yoktu. İşte bu yüzden Osmanlı Korsan Gemileri bu sularda dolaşan Amerikan gemilerine saldırmaya ve mürettebatını esir etmeye başladılar.
25 Temmuz 1785'te, ABD bandıralı ilk gemi Cezayir açıklarında Osmanlı korsanlarınca ele geçirildi. Bu gemi, Boston Limanı'na bağlı Kaptan Isaac Stevens'in idaresindeki Maria idi. Daha sonra Philadelphia Limanı'na bağlı Kaptan O’Brien idaresindeki Dauphin de Osmanlı korsanları tarafından yakalandı. 1793 Ekim ve Kasım aylarında ise tam 11 ABD gemisi Osmanlılar’ın eline geçti.
Osmanlı ve Amerikan Gemileri Kovalamacalı bir Çarpışma Esnasında
ABD kamuoyunda artık iyice büyük bir sorun olmaya başlayan durum karşısında Amerikan Kongresi'nde tedbirler alınması istendi. Kongre, Başkan G. Washington'a bir savaş filosu kurması için 688.000 altın dolar harcama yetkisi verdi. Fakat bu donanma da Osmanlı korsanlarıyla baş edemeyince ABD yönetimi Osmanlı'ya yıllık vergi ödemek zorunda kaldı. 5 Eylül 1795 (21 Sefer 1210) tarihinde, tamamı 22 fasıl ve bir hatimeden mürekkep Dostluk ve Barış Anlaşması'na göre Amerika, Cezayir'de bulunan esirlerin bırakılması için 642.500 dolar "Haraç" ödeyecek ve her sene 12.000 Cezayir Altını karşılığı 21.600 dolar "Vergi" verecekti. Anlaşma 7 Mart 1796'da Amerikan Kongresi'nce de onaylandı.
Direğinde Türk Bayrağı'nın 2 Yıl Dalgalandığı Amerika'nın Ünlü Philadelphia Savaş Gemisi
Amerika ve Trablusgarp Beylerbeyliği 7 Mart 1796 yılında Osmanlı ile Amerika arasında imzalanan Dostluk ve Barış Anlaşmasına rağmen yer yer karşılıklı çatışmaya ve birbirlerinden gemi ve esir ele geçirmeye devam ettiler. Gözü kara bir Paşa olan Trablusgarp Beylerbeyi Yusuf Paşa ülkedeki Amerikan temsilcisini yanına çağırtarak elini öptürüp, yıllık haraç miktarını 225.000 dolara çıkardığını ilan etti. Ayrıca çeşitli mallardan oluşan 25.000 dolarlık bir miktarın da buna eklenmesini istedi. Yusuf Paşa ne kadar kararlı olduğunu göstermek ve gözdağı vermek için de konsolosun gözü önünde Amerikan gemisinin bayrak direğini kestirdi. Bunun üzerine ABD Başkanı Thomas Jefferson'ın emriyle 4 savaş gemisiyle Trablus sahillerine giden Com. Dole, tehlikelerle dolu 1.200 km uzunluğundaki sahilin gözünü korkutması üzerine savaşmaya cesaret edemeyerek ülkesine geri döndü. Bir yıl sonra, Mayıs 1802’de bu defa 6 gemiyle Trablus Limanı açıklarına demirleyen Amerikan Filosu bir Trablus gemisini batırıp sahili de bombaladı.
Aynı yıl Albay Bainbridge, Trablus’u kuşatmak için harekete geçti ise de kendini Trablusgarp Beylerbeyi Yusuf Paşa tarafından kuşatılmış bulunca Amerika'nın ünlü Philadelphia Savaş Gemisi -içindeki 307 Amerikalı subay ve erden oluşan mürettebatıyla birlikte- ele geçirildi. İki yıl Türk Bayrağı'nın şanlı bir şekilde dalgalandığı Amerikan Gemisi, Stephen Decatur'un -bir Türk teknesini ele geçirdikten sonra Osmanlı Askeri süsü verdiği- 74 gönüllüsüyle birlikte Trablus Limanı'na gizlice yanaşması sonucu 15 Şubat 1804’te ateşe verilerek yakıldı.
Direğinde Türk Bayrağı'nın 2 Yıl Dalgalandığı
Philadelphia Gemisi'ni Trablus Limanı'nda yakan 25 yaşındaki Stephen Decatur, göstermiş olduğu bu başarı(!) sonrası Albaylığa atanarak ABD Deniz Kuvvetleri’nin en genç yaşta Kaptanlığa yükselen Deniz Albayı ünvanını elde etti. Ünlü İngiliz Amirali Nelson Amerikan Denizcilik Tarihi'nde önemli bir yer tutan bu olayı duyunca bunu "Çağın En Cesur Eylemi" olarak ilan etti.
Osmanlı deniz akıncıları ise her fırsatta Akdeniz’deki Amerikan gemilerine denizleri dar etmeye devam ettiler. Yaman bir kahraman olan Yusuf Paşa, Amerika ile karşılıklı inatlaşmaya devam etti ve esir edilen Amerikan askerlerini değiş-tokuş etmeye yanaşmadı. Bunun üzerine 3 Eylül 1804’de harekete geçerek Trablus Limanı'nı hedef seçen bir "Amerikan İntihar Gemisi" açılan ateş sonucu amacını gerçekleştiremeden patlatılarak batırıldı.
Amerika Birleşik Devletleri Osmanlı'nın "Garp Ocakları"na Akdenizde'ki faaliyetleri için ödediği yıllık vergiyi 1824 yılına kadar ödemeye devam etti.
Osmanlı-Amerika Anlaşma Metni
1. Fasıl
2. Fasıl
İkinci faslın kavi u kararı oldur ki Merikan Hakimi dostumuzun gemileri gerek büyük ve gerek küçük ve kezalik anların hükmünde olan reayasının gemileri Mahruse-i Cezayir iskelesi veyahut taht hükmünde olan iskelelere varurlar ise adet-i kadim üzere rızklarından ötürü sattıklarında sair İngiliz ve Felemenk sevid bazerkanlarının vire geldüği ve anlara akdolunan gümriği 100 guruşta beş guruş gümrük alına. Ziyade taleb olunmaya. Ve bir dahi budur ki satılmayan rızkların yine gemiye koyup götürmek murad ettiklerinde bir kimesne anlardan bir şey talep itmeye. Ve mezkur iskelelerde bir kimesne anları incidüb alıkomayalar. Vesselam. Tahriren fi 21 Safer 1210.
Treaty of Peace and Amity Signed at Algiers September 5, 1795 *
Treaty of Peace and Amity, signed at Algiers September 5, 1795 (21 Safar,
A. H. 1210). Original in Turkish. Submitted to the Senate February 15,
1796. Resolution of advice and consent March 2, 1796. Ratified by the
United States March 7, 1796. As to the ratification generally, see the
notes. Proclaimed March 7, 1796. From the date of the Present Treaty there shall subsist a firm and Sincere
Peace and Amity between the President and Citizens of the United States of
North America and Hassan Bashaw Dey of Algiers his Divan and Subjects the
Vessels and Subjects of both Nations reciprocally treating each other with
Civility Honor and Respect All Vessels belonging to the Citizens of the United States of North
America Shall be permitted to enter the Different ports of the Regency to
trade with our Subjects or any other Persons residing within our
Jurisdiction on paying the usual duties at our Custom-House that is paid
by all nations at Peace with this Regency observing that all Goods
disembarked and not Sold here shall be permitted to be reimbarked without
paying any duty whatever either for disembarking or embarking all naval &
Military Stores Such as Gun-Powder Lead Iron Plank Sulphur Timber for
building far pitch Rosin Turpentine and any other Goods denominated Naval
and Military Stores Shall be permitted to be Sold in this Regency without
paying any duties whatever at the Custom House of this Regency. The Vessels of both Nations shall pass each other without any impediment
or Molestation and all Goods monies or Passengers of whatsoever Nation
that may be on board of the Vessels belonging to either Party Shall be
considered as inviolable and shall be allowed to pass unmolested. All Ships of War belonging to this regency on meeting with Merchant
Vessels belonging to Citizens of the United States shall be allowed to
Visit them with two persons only beside the rowers these two only
permitted to go on board said vessel without obtaining express leave from
the commander of said Vessel who shall compare the Pass-port and
immediately permit said Vessel to proceed on her Voyage unmolested All
Ships of War belonging to the United States of North America on meeting
with an Algerine Cruiser and Shall have seen her pass port and Certificate
from the Consul of the United States of North America resident in this
Regency shall be permittd to proceed on her cruise unmolested no Pass-port
to be Issued to any Ships but such as are Absolutely the Property of
Citizens of the United States and Eighteen Months Shall be the term
allowed for furnishing the Ships of the United States with Pass-ports. No Commander of any Cruiser belonging to this Regency shall be allowed to
take any person of whatever Nation or denomination out of any Vessel
belonging to the United States of North America in order to Examine them
or under presence of making them confess any thing desired neither shall
they inflict any corporal punishment or any way else molest them. If any Vessel belonging to the United States of North America shall be
Stranded on the Coast of this Regency they shall receive every possible
Assistance from the Subjects of this Regency all goods saved from the
wreck shall be Permitted to be Reimbarked on board of any other Vessel
without Paying any Duties at the Custom House. The Algerines are not on any presence whatever to give or Sell any Vessel
of War to any Nation at War with the United States of North America or any
Vessel capable of cruising to the detriment of the Commerce of the United
States. Any Citizen of the United States of North America having bought any Prize
condemned by the Algerines shall not be again captured by the Cruisers of
the Regency then at Sea altho they have not a Pass-Port a Certificate from
the Consul resident being deemed Sufficient untill such time they can
procure such Pass-Port. If any of the Barbary States at War with the United States of North
America shall capture any American Vessel & bring her into any of the
Ports of this Regency they shall not be Permitted to sell her but Shall
depart the Port on Procuring the Requisite Supplies of Provision. Any Vessel belonging to the United States of North America, when at War
with any other Nation shall be permitted to send their Prizes into the
Ports of the Regency have leave to Dispose of them with out Paying any
duties on Sale thereof All Vessels wanting Provisions or refreshments
Shall be permitted to buy them at Market Price. All Ships of War belonging to the United States of North America on
Anchoring in the Ports of ye Regency shall receive the Usual presents of
Provisions & Refreshments Gratis should any of the Slaves of this Regency
make their Escape on board said Vessels they shall be immediately returned
no excuse shall be made that they have hid themselves amongst the People
and cannot be found or any other Equivocation. No Citizen of ye United States of North America shall be Oblidged to
Redeem any Slave against his Will even Should he be his Brother neither
shall the owner of A Slave be forced to Sell him against his Will but All
Such agreements must be made by Consent of Parties. Should Any American
Citizen be taken on board an Enemy-Ship by the Cruisers of this Regency
having a Regular pass-port Specifying they are Citizens of the United
States they shall be immediately Sett at Liberty. on the Contrary they
having no Passport they and their Property shall be considered lawfull
Prize as this Regency Know their friends by their Passports. Should any of the Citizens of the United States of North America Die
within the Limits of this Regency the Dey & his Subjects shall not
Interfere with the Property of the Deceased but it Shall be under the
immediate Direction of the Consul unless otherwise disposed of by will
Should their be no Consul, the Effects Shall be deposited in the hands of
Some Person worthy of trust untill the Party Shall Appear who has a Right
to demand them, when they Shall Render an Account of the Property neither
Shall the Dey or Divan Give hinderence in the Execution of any Will that
may Appear. No Citizen of the United States of North America Shall be oblidged to
purchase any Goods against his will but on the contrary shall be allowed
to purchase whatever it Pleaseth him. the Consul of the United States of
North America or any other Citizen shall not be answerable for debts
contracted by any one of their own Nation unless previously they have
Given a written Obligation so to do. Shou'd the Dey want to freight any
American Vessel that may be in the Regency or Turkey said Vessel not being
engaged, in consequence of the friendship subsisting between the two
Nations he expects to have the preference given him on his paying the Same
freight offered by any other Nation. Any disputes or Suits at Law that may take Place between the Subjects of
the Regency and the Citizens of the United States of North America Shall
be decided by the Dey in person and no other, any disputes that may arise
between the Citizens of the United States, Shall be decided by the Consul
as they are in Such Cases not Subject to the Laws of this Regency. Should any Citizen of the United States of North America Kill, wound or
Strike a Subject of this Regency he Shall be punished in the Same manner
as a Turk and not with more Severity should any Citizen of the United
States of North America in the above predicament escape Prison the Consul
Shall not become answerable for him. The Consul of the United States of North America Shall have every personal
Security given him and his houshold he Shall have Liberty to Exercise his
Religion in his own House all Slaves of the Same Religion shall not be
impeded in going to Said Consul's House at hours of Prayer the Consul
shall have liberty & Personal Security given him to Travil where ever he
pleases within the Regency. he Shall have free licence to go on board any
Vessel Lying in our Roads when ever he Shall think fitt. the Consul Shall
have leave to Appoint his own Drogaman & Broker. Should a War break out between the two Nations the Consul of the United
States of North America and all Citizens of Said States Shall have leave
to Embark themselves and property unmolested on board of what Vessel or
Vessels they Shall think Proper. Should the Cruisers of Algiers capture any Vessel having Citizens of the
United States of North America on board they having papers to Prove they
are Really so they and their property Shall be immediately discharged and
Shou'd the Vessels of the United States capture any Vessels of Nations at
War with them having Subjects of this Regency on board they shall be
treated in like Manner. On a Vessel of War belonging to the United States of North America
Anchoring in our Ports the Consul is to inform the Dey of her arrival and
She shall be Saluted with twenty one Guns which she is to return in the
Same Quanty or Number and the Dey will Send fresh Provisions on board as
is Customary, Gratis. The Consul of ye United States of North America shall not be required to
Pay duty for any thing he brings from a foreign Country for the Use of his
House & family. Should any disturbance take place between the Citizens of ye United States
& the Subjects of this Regency or break any Article of this Treaty War
shall not be Declared immediately but every thing shall be Searched into
regularly. the Party Injured shall be made Repairation. Sign'd
VIZIR HASSAN
BASHAW
Jun
*Yale Üniversitesi'nin resmi internet sitesinde yayınlanan anlaşmanın ingilizce tercümesi. |
|
|
 |
